mgr inż. Przemysław Kurylas

Zamiast do szuflady – do wdrożenia

W polskim przemyśle audyt energetyczny przez lata był wykorzystywany głównie jako narzędzie spełniające wymogi prawne. Ustawa o efektywności energetycznej nakłada obowiązek jego przeprowadzania na wszystkie duże firmy, a więc podmioty zatrudniające powyżej 250 osób lub osiągające odpowiednie progi obrotów i bilansów. Jednak w praktyce, jak wynika z licznych obserwacji i analiz, audyty te często kończą swój żywot w firmowych szufladach – jako dokumenty „odhaczone”, ale niewykorzystane.

Tymczasem, jak podkreśla mgr inż. Anna Marchut, Kierownik Projektu DB Energy i współautorka raportu:

– Audyt energetyczny to nie tylko formalność, ale narzędzie, które pozwala firmom zidentyfikować realne rezerwy oszczędności i zaplanować inwestycje przekładające się na wymierne korzyści finansowe i środowiskowe.

Audyt energetyczny powinien stanowić strategiczne narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. To właśnie on może wskazać, gdzie tkwi największy niewykorzystany potencjał, jakie inwestycje przyniosą najszybszy zwrot i jak skutecznie rozpocząć proces dekarbonizacji firmy.

Audyt energetyczny: co mówi prawo, a co pokazuje praktyka?

Zgodnie z przepisami, audyt energetyczny należy przeprowadzać co 4 lata. To wymóg, który nałożyła na przedsiębiorstwa Dyrektywa 2012/27/UE oraz jej implementacja do polskiego prawa. Jednak sama realizacja audytu – bez rzeczywistej analizy i wdrażania rekomendacji – nie przynosi firmie żadnych korzyści poza formalnym spełnieniem obowiązku.

Jak zauważa dr inż. Piotr Danielski, Prezes Zarządu DB Energy:

– Rynek energetyczny dynamicznie się zmienia – rosnące ceny energii, presja na efektywność oraz nowe regulacje wymagają od firm natychmiastowej reakcji. Audyt jest pierwszym krokiem do efektywności i konkurencyjności.

Raport DB Energy o audytach energetycznych przedsiębiorstw obala kilka kluczowych mitów

Mit 1: Audyt to tylko koszt i formalność

W praktyce aż 86% audytów zawiera rekomendacje inwestycyjne o wysokiej opłacalności, a średni potencjał oszczędności przekracza 13% zużycia energii finalnej. Co więcej, ponad trzy czwarte rekomendacji można wdrożyć w ciągu zaledwie 3 lat. To konkretne pieniądze, które zostają w firmie.

Mit 2: Wdrożenie rekomendacji jest trudne i czasochłonne.

77% zaleceń można zrealizować w mniej niż 3 lata, a wiele z nich nie wymaga dużych nakładów inwestycyjnych.

Mit 3: Audyt nie przekłada się na realne zmiany w firmie.

Przykłady z branży spożywczej, metalurgicznej czy cementowej pokazują, że wdrożenie rekomendacji z audytu prowadzi do wymiernych oszczędności, poprawy efektywności i redukcji emisji CO₂.

– Kluczowe jest, aby audyt bazował na aktualnych pomiarach i analizie danych z systemów monitoringu, co pozwala na przygotowanie konkretnych scenariuszy inwestycyjnych – podkreśla mgr inż. Rafał Matuszek, Kierownik Kontraktu w DB Energy

Audyt jako „EKG” przedsiębiorstwa – co naprawdę diagnozuje?

Audyt energetyczny to nie tylko analiza faktur czy dokumentacji technicznej. To kompleksowe „EKG” zakładu, które pozwala:

• zidentyfikować największe straty energii – zarówno w procesach technologicznych, jak i w systemach pomocniczych (np. sprężone powietrze, HVAC, oświetlenie);
• ocenić efektywność wykorzystania energii w poszczególnych instalacjach i urządzeniach;
• przeanalizować profil zużycia energii – w ujęciu dobowym, tygodniowym, sezonowym oraz zmianowym;
  wskazać tzw. „quick wins” – działania inwestycyjne o szybkim okresie zwrotu, które można wdrożyć niemal od ręki;
• sporządzić mapę drogową dalszych inwestycji – z uwzględnieniem CAPEX, ROI, efektu środowiskowego i możliwości pozyskania dofinansowania.

Kluczowe jest, by audyt opierał się na rzeczywistych pomiarach (np. analizie pracy sprężarek, silników, systemów wentylacyjnych) oraz analizie danych z systemów automatyki i monitoringu.

– Wysokiej jakości audyt energetyczny wymaga od audytora umiejętności doboru odpowiednich metod i narzędzi diagnostycznych, dostosowanych do specyficznych potrzeb audytowanego przedsiębiorstwa. To pozwala na precyzyjną identyfikację obszarów o największym potencjale oszczędności energii oraz na opracowanie skutecznych strategii poprawy efektywności energetycznej – mówi mgr inż. Anna Marchut, Kierownik Projektu w DB Energy. – Dzięki zastosowaniu różnych narzędzi i rozwiązań, a przy tym korzystając z wielu lat doświadczenia zespołu i bazy, zawierającej kilka tysięcy różnych działań przeanalizowanych przez DB Energy, mamy pewność, że nie ogranicza nas brak pomysłów. Zazwyczaj w naszych audytach jest co najmniej kilkanaście różnych przedsięwzięć, dotyczących wielu elementów procesu. Dzięki temu po otrzymaniu raportu, audytowana firma może skorzystać z wielu możliwości i dostosować kolejne kroki do swoich najpilniejszych potrzeb i strategii.

Typowe rekomendacje inwestycyjne – gdzie można znaleźć największe oszczędności?

Na podstawie setek przeprowadzonych audytów możemy wyróżnić kilka najczęściej pojawiających się rekomendacji:

Modernizacja układów sprężonego powietrza

Sprężone powietrze to jeden z największych „wampirów energetycznych” w przemyśle. Nieszczelności, zbyt wysokie ciśnienie robocze, brak odzysku ciepła czy nieefektywne sterowanie powodują straty rzędu setek MWh rocznie. Audyt pozwala dokładnie zlokalizować te problemy i zaproponować:

• uszczelnienie instalacji,
• optymalizację ciśnienia,
• zastosowanie sprężarek o zmiennej wydajności,
• odzysk ciepła z procesu sprężania.

Wymiana silników na wysokosprawne (IE4/IE5)

W zakładach z dużą liczbą napędów elektrycznych wymiana silników na nowoczesne, wysokosprawne modele pozwala na trwałe obniżenie zużycia energii. W połączeniu z zastosowaniem przemienników częstotliwości daje to możliwość precyzyjnego sterowania pracą urządzeń i dalszych oszczędności.

Odzysk i recyrkulacja ciepła odpadowego

W wielu branżach (chemiczna, spożywcza, hutnicza) znaczne ilości ciepła są bezpowrotnie tracone do atmosfery. Audyt pozwala wskazać miejsca, gdzie opłaca się zainwestować w systemy odzysku ciepła, które mogą być wykorzystane np. do podgrzewu wody technologicznej, ogrzewania pomieszczeń czy procesów suszenia.

Zastosowanie wysokosprawnej kogeneracji gazowej

Wysokosprawna kogeneracja gazowa to strategiczna inwestycja, która szczególnie zyskuje na sensie w zakładach przemysłowych charakteryzujących się wysokim i stałym zapotrzebowaniem zarówno na energię elektryczną, jak i ciepło. Dzięki równoczesnej produkcji obu tych nośników z jednego źródła, znacząco zwiększa efektywność wykorzystania paliwa oraz pewność i niezależność zasilania obiektu. Co więcej, nowoczesne systemy kogeneracyjne są projektowane z myślą o przyszłości, oferując możliwość wykorzystania paliw odnawialnych, takich jak biogaz, a nawet wodór, co pozwala firmom aktywnie redukować swój ślad węglowy i przyczyniać się do zielonej transformacji energetycznej.

Inteligentne systemy sterowania HVAC i wentylacją

Automatyzacja zarządzania klimatem w halach produkcyjnych i magazynach (np. poprzez wdrożenie BEMS, SCADA, EMS) pozwala nie tylko na oszczędność energii, ale także na poprawę warunków pracy i jakości procesów produkcyjnych.

Modernizacja oświetlenia

Wymiana tradycyjnych źródeł światła na LED-y oraz wdrożenie systemów automatycznego sterowania oświetleniem (czujniki ruchu, harmonogramy) to inwestycja, która, choć może wydawać się standardowa, nadal oferuje bardzo krótki okres zwrotu. Mimo że rozwiązania te są już powszechnie stosowane w wielu zakładach przemysłowych i stanowią de facto rynkowy standard, wciąż zaskakująco wiele obiektów nie wdrożyło tych sprawdzonych technologii. Co więcej, w niektórych przypadkach, gdzie starsze instalacje LED zostały wdrożone lata temu, zasadne jest nawet ponowne przeanalizowanie ich efektywności i rozważenie dalszej optymalizacji, biorąc pod uwagę ciągły postęp w tej technologii.

Audyt jako pierwszy krok w kierunku dekarbonizacji i transformacji energetycznej

Audyt coraz częściej wykracza poza analizę zużycia energii i staje się fundamentem strategii dekarbonizacji. Błędem jest założenie, że wystarczy zrealizować audyt, a potem np. kompensować emisje, aby obniżyć swój ślad węglowy. Jak mówi mgr inż. Przemysław Kurylas, Dyrektor Operacyjny w DB Energy:

– Choć sadzenie drzew i dbanie o tereny zielone są bez wątpienia działaniami korzystnymi dla środowiska i dla zrównoważonego rozwoju, to jednak w kontekście przemysłu i firm energochłonnych, znacznie bardziej efektywnym rozwiązaniem ograniczającym zarówno emisje CO₂ jak i zużycie energii są przedsięwzięcia w granicach zakładu produkcyjnego. Czyli poprzez wdrażanie modernizacji i technologii, które pozwalają na długoterminową redukcję emisji, a przy tym prowadzą do oszczędności energetycznych i obniżenia kosztów wydanych na energię, co sprawia, że dekarbonizacja się opłaca.

Rozszerzony o obliczenie emisji CO₂ staje się punktem wyjścia do:

• wyznaczenia bazowego poziomu emisji gazów cieplarnianych – kluczowego dla dalszego raportowania ESG i spełniania wymogów CSRD;
• opracowania ścieżki redukcji emisji zgodnej z taksonomią UE i wymaganiami klientów zagranicznych (szczególnie w kontekście CBAM);
• wskazania obszarów do modernizacji, elektryfikacji lub inwestycji w OZE – np. instalacji fotowoltaicznych, pomp ciepła, magazynów energii;
• przygotowania firmy do pozyskania środków zewnętrznych – krajowych (NFOŚiGW, FEnIKS) i unijnych (ELENA PRP, fundusze norweskie).

W praktyce oznacza to nie tylko poprawę wizerunku firmy, ale przede wszystkim budowę przewagi konkurencyjnej na rynku, gdzie coraz większe znaczenie mają ślad węglowy produktu i raportowanie niefinansowe.

Co decyduje o wartości audytu?

Jak wybrać właściwego wykonawcę?

Nie każdy audyt przynosi realną wartość. O sukcesie decydują:

• doświadczenie zespołu audytowego – praktyczna znajomość procesów energetycznych, wytwarzania i przekazywania energii do procesów przemysłowych;
• oparcie na rzeczywistych pomiarach – nie tylko na analizie faktur i dokumentacji;
• konkretyzacja scenariuszy inwestycyjnych – z wyliczeniem kosztów, oszczędności, czasu zwrotu i efektu środowiskowego;
• podejście systemowe – z uwzględnieniem wpływu jednej modernizacji na pozostałe procesy w zakładzie;
  przystępność i czytelność raportu – zrozumiałość zarówno dla zarządu, jak i działów technicznych.

– Nie da się zbudować efektywnego procesu produkcyjnego za minimalne środki, jeśli podstawowa analiza kosztów i wydajności została przeprowadzona pobieżnie – zawsze pojawią się błędy, źle dobrane rozwiązania, nieprzewidziane koszty i problemy operacyjne. Podobnie jest z audytem energetycznym – jeśli firma decyduje się na najtańszą ofertę, powinna liczyć się z tym, że raport może być niekompletny, oparty na ogólnych rekomendacjach i nie uwzględniać rzeczywistego potencjału oszczędności w zakładzie – mówi dr inż. Piotr Danielski, Prezes Zarządu w DB Energy. – Wybierając audytora, należy dokładnie sprawdzić jego doświadczenie, podejście do analizy procesów oraz jakość dotychczasowych raportów, a także, jeśli to możliwe, zapoznać się z historią jego wdrożeń. Dobrze przeprowadzony audyt to nie koszt, lecz inwestycja – dostarcza konkretne, dopasowane rozwiązania, które umożliwiają firmie osiągnięcie wymiernych korzyści zarówno finansowych, jak i środowiskowych. Ostatecznie, jeśli zależy nam na rzeczywistej poprawie efektywności energetycznej, nie możemy pozwolić sobie na pozorne oszczędności w tak kluczowym elemencie procesu.

Coraz więcej firm zleca audyty nie tylko „bo muszą”, ale po to, by rozpocząć cykl inwestycyjny oparty na twardych danych. Przemyślany audyt staje się wtedy fundamentem budowy strategii energetycznej i środowiskowej firmy – z planem działań na 3, 5 czy nawet 10 lat.

Jak wygląda dobry proces audytowy?

Skuteczny audyt to nie tylko analiza papierowa. Obejmuje on m.in.:

1. Pomiary i wizje lokalne – identyfikacja kluczowych punktów zużycia.
2. Analiza danych i profili energetycznych – w ujęciu dobowym, sezonowym, zmianowym.
3. Symulacje i modelowanie inwestycji – wraz z kalkulacją oszczędności, prostego zwrotu z inwestycji i wpływu na środowisko.
4. Warsztat – weryfikacja priorytetów i możliwości wdrożeniowych.
5. Raport końcowy – z klarowną mapą drogową inwestycji.

Audyt w połączeniu z EMS to transformacja oparta na danych i ciągłym doskonaleniu

Jeszcze większe korzyści przynosi połączenie audytu z wdrożeniem systemu zarządzania energią (EMS). Systemy te umożliwiają:

• ciągły monitoring zużycia energii w czasie rzeczywistym;
• identyfikację odchyleń i anomalii w pracy urządzeń;
• analizę efektów wdrożonych inwestycji – co pozwala na szybkie reagowanie i optymalizację działań;
• łatwiejsze raportowanie ESG i benchmarking – niezbędne w kontaktach z partnerami biznesowymi i instytucjami finansującymi;
• wdrożenie filozofii ciągłego doskonalenia (Kaizen, ISO 50001) – co przekłada się na trwałą poprawę efektywności i konkurencyjności firmy.

Połączenie audytu z systemem EMS pozwala nie tylko wdrożyć zalecenia, ale także stale je monitorować, weryfikować i udoskonalać – co wpisuje się w standardy ISO 50001 oraz filozofię Lean/Kaizen.

Przykłady wdrożeń: jak audyt przekłada się na realne korzyści?

Z analiz DB Energy wynika, że potencjał oszczędności w dużych zakładach przemysłowych wynosi od 10 do 25% zużycia energii finalnej, zależnie od branży i stopnia automatyzacji procesów. Zdarzają się również pojedyncze przypadki, w których poziom redukcji zużycia energii w poszczególnych obszarach, choć trudno w to uwierzyć, przekracza 50%.

Przykład 1: Zakład spożywczy – modernizacja sprężonego powietrza

W średniej wielkości zakładzie spożywczym audyt wykazał, że aż 25% energii zużywanej na sprężone powietrze jest tracone przez nieszczelności i nieoptymalne ciśnienie. Wdrożenie rekomendacji (uszczelnienie instalacji, wymiana sprężarek, odzysk ciepła) pozwoliło obniżyć zużycie energii o 18% i skrócić okres zwrotu inwestycji do 2,5 roku.

Przykład 2: Huta – wymiana silników i optymalizacja napędów

W dużej hucie metali wymiana przestarzałych silników na modele IE4 oraz wdrożenie przemienników częstotliwości przełożyły się na oszczędność ponad 1 GWh rocznie i redukcję emisji CO₂ o 800 ton. Inwestycja została częściowo sfinansowana ze środków NFOŚiGW.

Przykład 3: Cementownia – odzysk ciepła z chłodnika klinkieru

W cementowni możliwe jest zastosowanie odzysku ciepła z chłodnika klinkieru do podgrzewu powietrza wtórnego do prekalcynatora lub suszenia paliw alternatywnych. Efekt? Oszczędność olbrzymiej ilości energii, rzędu 250-300 GWh.

Ryzyka niewdrożenia audytu energetycznego – co traci przedsiębiorstwo?

Brak aktywnego wykorzystania wyników audytu energetycznego niesie ze sobą poważne ryzyka dla przedsiębiorstwa. Przede wszystkim oznacza utratę konkurencyjności na rynku, gdzie efektywność energetyczna staje się coraz ważniejszym kryterium oceny partnerów biznesowych i dostawców. Firmy, które nie wdrażają rekomendacji audytów, narażają się na wyższe koszty energii, które w dobie rosnących cen mogą znacząco obciążyć budżet operacyjny. Dodatkowo brak działań w zakresie efektywności energetycznej i redukcji emisji utrudnia dostęp do korzystnych źródeł finansowania, grantów oraz certyfikacji ESG, które stają się standardem w relacjach z inwestorami i klientami. W efekcie, przedsiębiorstwa ignorujące potencjał audytu mogą nie tylko ponosić wyższe koszty, ale również tracić szanse na rozwój i partnerstwa w dobie transformacji energetycznej.

Dlatego aktywne wykorzystanie audytu to nie tylko spełnienie obowiązku, ale przede wszystkim inwestycja w przyszłość i stabilność firmy.

Zamień obowiązek w przewagę rynkową

Audyt energetyczny to nie tylko obowiązek – to kompas inwestycyjny, punkt startowy dekarbonizacji i fundament strategii energetycznej firmy. Warunkiem jest jednak potraktowanie go poważnie:

• wybór doświadczonego wykonawcy;
• oparcie na rzeczywistych danych;
• wdrożenie rekomendacji.

Tylko wtedy audyt przestaje być „papierem do szuflady”, a staje się realnym motorem transformacji przemysłu. Raport pobierzesz ze strony raporteed.dbenergy.pl

mgr inż. Przemysław Kurylas

COO DB Energy