Anna Szymczak

W ostatnich tygodniach media i media społecznościowe zdominowały nagłówki o „ogromnych środkach” przeznaczonych na cyfryzację gospodarki. Publiczne deklaracje sięgające setek milionów rozbudzają wyobraźnię przedsiębiorców, sugerując, że kapitał czeka niemal na wyciągnięcie ręki. Jest to widoczne w licznych zapytaniach ofertowych trafiających do firm doradczych i instytucji.

Jak wygląda to wsparcie okiem praktyka?

Cyfrowa transformacja biznesu coraz częściej opiera się na wyspecjalizowanych mechanizmach finansowych, które łączą dotacje z preferencyjnymi pożyczkami. Poniżej przedstawiono najistotniejsze programy, ukierunkowane na rozwój technologii krytycznych, modernizację infrastruktury IT oraz podnoszenie dojrzałości cyfrowej firm.

„Ścieżka SMART”– moduł „Cyfryzacja”

W ramach FENG 2021–2027 „Ścieżka SMART” pełni rolę elastycznego instrumentu modułowego. Jeden z opcjonalnych modułów to „Cyfryzacja”, który pozwala sfinansować inwestycje związane z wdrażaniem technologii cyfrowych w procesach wewnętrznych, produkcji, usługach, produktach lub modelu biznesowym, a także podniesienie poziomu cyberbezpieczeństwa. Działania muszą skutkować innowacją produktową lub procesową co najmniej w skali firmy. Poziom dotacji: do 70% poniesionych wydatków.

Trwa nabór dla projektów w formule konsorcjum – zakończenie 30.09.2025. Kolejne nabory będą ogłaszane w harmonogramie.

Komentarz eksperta: wszystko wygląda dobrze, gdyby nie fakt, że „Cyfryzacja” jest modułem dodatkowym. To przywilej dla przedsiębiorstw realizujących poważne projekty w modułach obowiązkowych: badawczo-rozwojowym (B+R) lub – w przypadku mikro- i małych spółek o średniej kapitalizacji – w module wdrożenia innowacji. Minimalny koszt kwalifikowany samego modułu obowiązkowego to 3 mln zł. Traktowanie SMART jako programu typowo cyfryzacyjnego jest więc dalekie od rzeczywistości – nikt nie przystępuje do niego wyłącznie ze względu na „Cyfryzację”.

STEP (DIGITAL i DEEPTECH) – Platforma Technologii Strategicznych dla Europy (FENG)

Nowy mechanizm dotacyjny w ramach Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) – STEP – obejmuje dwie ścieżki konkursowe:

• Ścieżka A – innowacyjne technologie krytyczne – premiowane są projekty o przełomowym charakterze. Ocenie podlega m.in. innowacyjność, zaawansowanie B+R i gotowość komercjalizacyjna. Wnioskodawca musi wykazać, że planowana technologia krytyczna wniesie na wspólny rynek element innowacyjny, przełomowy, o istotnym potencjale gospodarczym dla Unii, ocenie podlega zatem nowatorski charakter rozwiązania, stopień zaawansowania prac badawczo-rozwojowych i zdolność przedsiębiorstwa do szybkiego skomercjalizowania rezultatów.
• Ścieżka B – strategiczna niezależność UE – premiowany jest wpływ na bezpieczeństwo dostaw. Projekt musi dowieść, że jego realizacja ograniczy bądź wyeliminuje zależność Unii od dostawców spoza Europejskiego Obszaru Gospodarczego w obszarze danej technologii krytycznej.

W obu ścieżkach aplikować mogą przedsiębiorstwa każdej wielkości oraz konsorcja z udziałem jednostek naukowych. Minimalny koszt kwalifikowany wynosi 10 mln zł dla dużych podmiotów i 7 mln zł dla MŚP w przypadku badań a 10 mln w przypadku inwestycji. Projekty muszą dotyczyć katalogu technologii krytycznych – od sztucznej inteligencji przez układy półprzewodnikowe po rozwiązania kwantowe (program uwzględnia szczegółową listę wspieranych obszarów).

Maksymalna kwota dotacji: 140–150 mln zł. Intensywność wsparcia: do 80% (zależnie od rodzaju pomocy). Nabory prowadzą PARP i NCBR. Ocena prowadzona przez PARP i NCBR kładzie nacisk na skalę innowacyjności, gotowość biznesową wnioskodawcy oraz znaczenie projektu dla bezpieczeństwa technologicznego Unii. NCBR oceniać będzie projekty B+R natomiast PARP projekty inwestycyjne. Nabory wniosków wskazano w tabeli poniżej.

Komentarz eksperta: wnioski są trudne, szczególnie w ścieżce B+R – wymagają precyzyjnego wpisania się w katalog technologii krytycznych i często wykluczają popularne rozwiązania IT. Program interesujący, ale raczej dla wąskiej grupy zaawansowanych projektów cyfryzacyjnych.

Pożyczka BGK na cyfryzację (KPO C.4.1.1)

Bank Gospodarstwa Krajowego operuje pulą 650 mln EUR z Krajowego Planu Odbudowy, przeznaczoną na finansowanie szeroko rozumianych inwestycji cyfrowych – od rozbudowy centrów danych po wdrożenie zaawansowanej analityki i sztucznej inteligencji. Do wyboru mamy trzy typu projektów:

1. Inwestycje w inteligentne sieci energetyczne dla przedsiębiorstw i sektora publicznego;
2. Zaawansowane technologie cyfrowe dla przedsiębiorstw i sektora publicznego;
3. Infrastruktura ICT (w tym sprzęt komputerowy na dużą skalę) dla przedsiębiorstw i sektora publicznego.

Minimalna wartość pożyczki dla przedsiębiorców wynosi 5 mln zł, z okresem spłaty do 8 lat ale w określonych przypadkach nawet do 20 lat z karencją do 12 miesięcy. Instrument ma charakter zwrotny, lecz wyróżnia się preferencyjnym oprocentowaniem – przy pomocy de minimis stawka wynosi 0 proc. Pozostałe projekty finansowane są według stopy rynkowej, zwykle poniżej komercyjnych kredytów inwestycyjnych. Kluczowe jest wykazanie wpływu projektu na wzrost innowacyjności przedsiębiorstwa i zgodność z zielonymi zobowiązaniami KPO.

Nabór wniosków ma charakter otwarty i ciągły. Może zostać zakończony lub zawieszony w przypadku wyczerpania dostępnych środków pozostających w dyspozycji BGK przeznaczonych na udzielanie pożyczek.

Komentarz eksperta: pożyczka to środki „bankowe” zatem poza ocena jakości wniosku, opłacalności ekonomicznej liczy się zdolność kredytowa. Tutaj na uwagę zasługują obszary wsparcia: „Wdrażanie rozwiązań przemysłu 4.0 w przedsiębiorstwach produkcyjnych, w tym IoT, systemów zarządzania produkcją i łańcuchem dostaw – w zakresie systemów i komponentów IT” czy inwestycje w „wymianę i modernizację sprzętu komputerowego umożliwiające wydajne funkcjonowanie w środowisku cyfrowym” lub w „modernizację parku maszynowego i wyposażenia technologicznego poprzez implementację komponentów IT i systemów sterowania”. Wydaje się, że te środki szybko znajdą swoich beneficjentów.

Dig.IT – grant Agencji Rozwoju Przemysłu

Kolejnym programem – planowanym do ogłoszenia dla przedsiębiorstw z całego kraju – to Program Dig.IT, którego start planowany jest na IV kwartał 2025 r. Program dysponuje budżetem 140 mln zł. Jego celem jest podnoszenie dojrzałości cyfrowej firm produkcyjnych i około-przemysłowych. Grant obejmuje zakup i wdrożenie rozwiązań takich jak systemy MES/ERP, narzędzia chmurowe, cyberbezpieczeństwo czy aplikacje AI; wydatki na szkolenia i sprzęt IT. Beneficjentem może być wyłącznie MŚP prowadzące działalność od co najmniej pięciu lat, którego przychody dorównują lub przewyższają wartość wnioskowanego wsparcia. Kwota dofinansowania waha się od 150 tys. do 850 tys. zł. Przy czym nie może przekroczyć 50 proc. kosztów kwalifikowanych.

Selekcja projektów uwzględni m.in. wpływ na konkurencyjność i efekty środowiskowe, a także na wzrost w obszarze kompetencji pracowników.

Komentarz eksperta: Nabórw ramach tego programu był już wielokrotnie opóźniany a warunki naboru były modyfikowane. Ten program najbardziej wpisuje się w typowe inwestycje w cyfryzację w firmach z sektora MŚP. Wskazuje to, że jeśli nabór zostanie ogłoszony to zapewne złożonych zostanie wiele wniosków, co może oznaczać dużą konkurencję.

Do dyspozycji firm pozostają także zróżnicowane programy regionalne. We wrześniu środki na cyfryzację (automatyzacją i robotyzację) zaplanowano na terenie województwa zachodniopomorskiego. W kilku województwach nabory już się zakończyły, np. w województwie podlaskim – projekt grantowy „Bon na cyfryzację” czy w województwie śląskim „Innowacje cyfrowe w MŚP”. Sytuacja w każdym regionie jest inna.

Programy na cyfryzacją są bardzo różne. Warto jednak pamiętać, że każda z dostępnych dziś ścieżek finansowania, od unijnych instrumentów STEP, przez preferencyjne pożyczki KPO, po wyspecjalizowane granty krajowe i regionalne, posiada ściśle zdefiniowane kryteria udziału. Skala inwestycji, poziom innowacyjności, dojrzałość technologiczna czy wpływ na bezpieczeństwo łańcuchów dostaw – to tylko niektóre z wymogów, które decydują o przyznaniu funduszy. W efekcie nie każde przedsięwzięcie, nawet najbardziej obiecujące, zyska wsparcie. Dlatego przed złożeniem wniosku warto szczegółowo przeanalizować warunki programów, aby wzrost oczekiwań przełożył się na realną szansę pozyskania środków, a nie na rozczarowanie w starciu z formalnymi ograniczeniami.

Anna Szymczak – Specjalista od programów wsparcia

MS-Consulting