Mirosław Koźlik

Diagnoza Kultury Bezpieczeństwa – klucz do efektywnej transformacji organizacji i pierwszy krok do skutecznego wdrożenia Behavior-Based Safety (BBS).

Hasło „Kultura Bezpieczeństwa” z roku na rok staje się coraz bardziej popularne. Zazwyczaj kojarzymy je z poziomem bezpieczeństwa w organizacji – i słusznie. W zależności od przyjętej perspektywy, kultura bezpieczeństwa może dotyczyć małej grupy pracowników, całej firmy, a nawet szerzej – społeczeństwa.

Naukowcy definiują ją na różne sposoby, jednak we wszystkich definicjach wspólnym mianownikiem są zwyczaje, praktyki i zachowania, które określają podejście do bezpieczeństwa. Kultura bezpieczeństwa to również sposób, w jaki organizacja postrzega wartość, jaką jest bezpieczeństwo – zarówno w kontekście formalnych procedur, jak i codziennych nawyków pracowników.

W podejściu Behavior-Based Safety (BBS) kultura bezpieczeństwa jest fundamentem wszystkich działań. BBS zakłada, że bez zrozumienia obecnych postaw i zachowań nie można skutecznie wprowadzić trwałych zmian. Dlatego pierwszym krokiem jest diagnoza – swoista „mapa” stanu obecnego, na której można budować program poprawy bezpieczeństwa.

Model Hudson – pięć poziomów dojrzałości bezpieczeństwa

Jednym z najbardziej znanych narzędzi pozwalających ocenić poziom kultury bezpieczeństwa w organizacji jest model Hudson. Wyróżnia on pięć etapów dojrzałości:

1. Poziom patologiczny

Najniższy poziom charakteryzuje się lekceważeniem zasad. W takim środowisku bezpieczeństwo traktowane jest jako zbędny koszt, który utrudnia realizację zadań. Dominuje tu podejście: „byle się nie dać złapać”.

Przykład z życia: na jednym z portali społecznościowych opublikowano niedawno informację o młodym motocykliście, który w terenie zabudowanym, przy ograniczeniu do 50 km/h, jechał ponad 160 km/h. Został ukarany mandatem i czasowym zatrzymaniem prawa jazdy. To klasyczny przykład postawy patologicznej – znajomość przepisów nie przekłada się na odpowiedzialne zachowania.

2. Poziom reaktywny

Organizacje na tym poziomie działają głównie po fakcie. Reagują dopiero wtedy, gdy zdarzy się wypadek. Ich głównym celem jest przestrzeganie prawa, traktowane jako wystarczający poziom bezpieczeństwa.

3. Poziom kalkulujący

Na tym etapie pojawiają się działania wykraczające ponad wymagania prawne, lecz są one inicjowane głównie przez działy BHP. Pozostali pracownicy i menedżerowie rzadko wychodzą z własnymi inicjatywami. Organizacja „kalkuluje”, co się opłaca, zamiast realnie kształtować proaktywną kulturę.

4. Poziom proaktywny

Tu następuje przełom – przełożeni zaczynają sami podejmować działania prewencyjne, a bezpieczeństwo staje się elementem codziennego zarządzania. Wykorzystywane są również wskaźniki wyprzedzające, które pozwalają zapobiegać zdarzeniom, zanim do nich dojdzie.

5. Poziom generatywny (wysokiej niezawodności)

Najwyższy poziom oznacza pełne zaangażowanie wszystkich – od zarządu po operatorów. Każdy czuje się odpowiedzialny za bezpieczeństwo, a organizacja nieustannie poszukuje nowych sposobów doskonalenia. Wzrasta świadomość ryzyka i zaufanie do procedur oraz systemów bezpieczeństwa.

Diagnoza kultury bezpieczeństwa – po co ją przeprowadzać?

Identyfikacja poziomu dojrzałości kultury bezpieczeństwa w organizacji nie jest trudna – często pierwsze wrażenia można odnieść już po wejściu na teren zakładu. Jednak aby przeprowadzić skuteczną transformację, potrzebne są dane.

Preventica, firma specjalizująca się we wdrożeniach BBS, od kilkunastu lat stosuje sprawdzony model diagnozy klimatu i kultury bezpieczeństwa w różnych branżach. Proces składa się z kilku etapów:

• Badanie ankietowe – anonimowa ankieta wśród pracowników, która obejmuje zestaw pytań dotyczących postaw, świadomości i relacji związanych z bezpieczeństwem.
• Analiza danych – wyniki ankiety są wprowadzane do bazy i analizowane pod kątem dziewięciu kluczowych czynników kultury bezpieczeństwa:
• Relacje pracownik–pracownik
• Relacje przełożony–pracownik
• Wiarygodność kierownictwa
• Komunikacja „od góry”
• Komunikacja „od dołu”
• Bezpieczeństwo jako wartość w organizacji
• Świadomość i wiedza
• Warunki i komfort pracy
• Zaangażowanie kierownictwa
• Spotkania w grupach fokusowych – konsultanci Preventica pogłębiają wyniki ankiet poprzez moderowane dyskusje z pracownikami.
• Raport końcowy – zawiera ocenę poziomu kultury bezpieczeństwa według modelu Hudson oraz rekomendacje działań umożliwiających przejście na wyższy poziom.

Preventica podkreśla, że diagnoza nie tylko pozwala zaplanować działania, ale też stanowi punkt odniesienia dla późniejszej ewaluacji – bez niej trudno odpowiedzieć na pytanie: czy nasze wysiłki faktycznie poprawiły kulturę bezpieczeństwa?

Diagnoza jako pierwszy krok do BBS

Czy można wdrażać działania BBS bez diagnozy? Teoretycznie tak. Jednak – jak mówi znane powiedzenie – „czego nie mierzysz, tym nie zarządzasz”.

BBS opiera się na obserwacji i modyfikacji zachowań. Bez diagnozy nie wiadomo jednak, od czego zacząć, które obszary wymagają najpilniejszej interwencji ani jak dobrać właściwe narzędzia. Właśnie dlatego diagnoza jest fundamentem całego programu – to swoista mapa, dzięki której kolejne działania (np. szkolenia obserwatorów, tworzenie checklist czy system wzmocnień pozytywnych) stają się skuteczne i mierzalne.

Podsumowanie

Diagnoza kultury bezpieczeństwa nie jest jedynie formalnością. To kluczowy krok w drodze do proaktywnego zarządzania bezpieczeństwem, a jednocześnie pierwszy etap koncepcji Behavior-Based Safety. Dzięki niej organizacje nie tylko poznają swój aktualny poziom dojrzałości, ale też otrzymują precyzyjne wskazówki, jak skutecznie wspinać się na kolejne szczeble modelu Hudson.

Preventica podkreśla: prawdziwa zmiana zaczyna się od zrozumienia punktu wyjścia. Dopiero wtedy można przejść od reaktywnego podejścia do kultury generatywnej, w której bezpieczeństwo jest naturalnym elementem codzienności.

PREVENTICA
tel.: 603 634 621
e-mail: m.kozlik@preventica.pl